Cuộc thi viết tìm hiểu chuyên đề năm 2023

“Ninh Thuận quê mình biển xanh sóng vỗ miên man... Ninh Thuận quê mình
bạt ngàn nho chín tím trời chiều. Tiếng hát ai ngọt ngào, cô gái Chăm e ấp sau vành
khăn... Lên Tà Nang đắm say tiếng khèn bầu. Về làng Chăm say điệu trống ghi
năng... Đây Cà Ná núi đá chồng lên đá. Vịnh Vĩnh Hy non nước hữu tình...”
(Bài hát “Ninh Thuận quê mình” - Tác giả: Phan Quốc Anh)
Vâng! Quê mình đẹp lắm, lời bài hát phần nào “thay lời muốn nói” về Văn
hóa, Con người Ninh Thuận. Vậy mỗi chúng ta cần làm gì để góp phần xây dựng
Văn hóa và Con người Ninh Thuận phát triển toàn diện, đáp ứng yêu cầu phát triển
toàn diện quê hương, đất nước trong giai đoạn hiện nay?
Tự hào thay! Việt Nam có Bác - Chủ tịch Hồ Chí Minh “Anh hùng giải phóng
dân tộc, Nhà văn hoá kiệt xuất của Việt Nam”, Người đã để lại cho Đảng ta, dân tộc
ta một di sản tư tưởng, đạo đức, phong cách vô cùng quý giá; là ngọn đuốc soi
đường, chỉ lối cho cách mạng Việt Nam vượt qua muôn vàn khó khăn, thử thách
trong quá trình đấu tranh giành độc lập dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt
Nam xã hội chủ nghĩa, tiến hành công cuộc đổi mới đạt được những thành tựu to lớn,
có ý nghĩa lịch sử, đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín
quốc tế như ngày nay.
Hồ Chủ tịch đã định nghĩa, Đảng ta “là đạo đức, là văn minh”. Đảng càng
văn minh, nhân văn, càng phải lấy văn hóa làm nền tảng. Nhân cách, đạo đức, trí tuệ,
tính tiên phong gương mẫu của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu là biểu
hiện thuyết phục nhất với Nhân dân về sự chân chính và năng lực lãnh đạo của Đảng.
Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu và động lực phát triển
đất nước. Văn hóa có vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách con người
và bản sắc, cốt cách dân tộc. Con người là nguồn lực quan trọng nhất giữ vai trò
quyết định sự phát triển kinh tế - xã hội.
Vì thế, Cương lĩnh chính trị đầu tiên năm 1930 của Đảng đã đề cập đến vấn đề
phải phát triển văn hóa của dân tộc. Năm 1943, khi nước nhà còn chưa giành được
độc lập, “Đề cương văn hóa Việt Nam” tiếp tục chỉ rõ “Mặt trận văn hóa là một
trong ba mặt trận (chính trị, kinh tế, văn hóa)”. Đến năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí
Minh chủ trì Hội nghị văn hóa toàn quốc lần thứ nhất và khẳng định văn hóa phải
hướng dẫn quốc dân thực hiện độc lập, tự cường và tự chủ “văn hóa soi đường cho
quốc dân đi”.
Từ năm 1986 đến nay, Đảng ta đã có nhiều nghị quyết, quyết định quan trọng
tập trung xây dựng và phát triển văn hóa, con người trong thời kỳ mới như Đại hội
lần thứ VI của Đảng đã chú trọng đến quyền làm chủ của nhân dân lao động “thực
chất là tôn trọng con người, phát huy sức sáng tạo của mọi tầng lớp nhân dân,
hướng sự sáng tạo đó vào sự nghiệp xây dựng xã hội mới” 1. Với quan điểm này,
mọi chủ trương, chính sách của Đảng đều chú trọng đến việc chăm lo bồi dưỡng phát
huy nhân tố con người.
Tại Hội nghị lần thứ 4 khoá VII, Đảng ta nhấn mạnh: “Con người là vốn quý
nhất, chăm lo hạnh phúc con người là mục tiêu phấn đấu cao nhất của chế độ ta…
Chúng ta cần tìm hiểu sâu sắc những giá trị lớn lao và ý nghĩa quyết định của nhân
tố con người, chủ thể của mọi sáng tạo, mọi nguồn gốc của cải vật chất và văn hoá,
mọi nền văn minh của các quốc gia, phải xuất phát từ tinh thần nhân văn sâu sắc
nhằm phát triển con người toàn diện, xây dựng một xã hội công bằng, nhân ái, thiết
lập quan hệ thật sự tốt đẹp và tiến bộ giữa con người với con người trong sản xuất
1

. ĐCSVN (1987), Văn kiện ĐH đại biểu toàn quốc lần thứ VI, Nxb Sự thật, Hà Nội, tr.9.

1

Cuộc thi viết tìm hiểu chuyên đề năm 2023

và trong đời sống” 2. Những nội dung trong quan điểm này xét đến cùng là vì cuộc
sống hạnh phúc của mỗi con người mà Đảng ta luôn quan tâm, là sự thể hiện tư
tưởng nhân văn Hồ Chí Minh trong hiện thực cuộc sống.
Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
năm 1991 và Cương lĩnh (bổ sung, phát triển năm 2011) đã khẳng định: Xã hội xã
hội chủ nghĩa là một xã hội con người được giải phóng, Nhân dân làm chủ, có nền
kinh tế phát triển cao và nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, mọi người có
cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện để phát triển cá nhân, công bằng xã
hội và dân chủ được đảm bảo. Cương lĩnh chỉ rõ: “Phát huy nhân tố con người trên
cơ sở đảm bảo công bằng, bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ công dân; kết hợp tốt
tăng trưởng kinh tế với tiến bộ xã hội; giữa đời sống vật chất và đời sống tinh thần;
giữa đáp ứng các nhu cầu trước mắt với chăm lo lợi ích lâu dài; giữa cá nhân với
tập thể và cộng đồng xã hội”3. Đảng ta đã xác định, xây dựng và phát triển nền văn
hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là một trong những đặc trưng cơ bản
của chế độ xã hội chủ nghĩa mà chúng ta xây dựng; trong đó nêu rõ: Xây dựng nền
văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phát triển toàn diện, thống nhất
trong đa dạng, thấm nhuần tinh thần nhân văn, dân chủ, tiến bộ; làm cho văn hóa
gắn kết chặt chẽ và thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, trở thành nền tảng tinh
thần vững chắc, sức mạnh nội sinh quan trọng của phát triển.
Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII, năm 1998, về xây dựng và phát triển nền
văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Đây là những nghị quyết có ý
nghĩa chiến lược về phát triển văn hóa Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đảng ta đã chọn 8 lĩnh vực để tập trung chỉ đạo,
trong đó quan trọng nhất là vấn đề xây dựng con người với trọng tâm là xây dựng tư
tưởng, đạo đức, lối sống và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh. Đại hội Đảng
lần thứ VIII, tư tưởng chủ đạo của chiến lược con người là thực hiện: “Chính sách xã
hội đúng đắn vì hạnh phúc con người là động lực to lớn phát huy mọi tiềm năng sáng
tạo của Nhân dân trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội” 4. Vấn đề con người
và chiến lược con người được Đại hội cụ thể hoá thành các chính sách nhằm phát
huy nguồn lực con người và thực hiện công bằng xã hội. Mục đích cao nhất nhằm
phát triển trí tuệ của người Việt Nam, nguồn vốn quyết định nhất, quý giá nhất trong
sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Khi công cuộc đổi mới
đất nước đang đi vào chiều sâu và phải giải quyết những nhiệm vụ hết sức phức tạp,
Đảng ta chủ trương “Khơi dậy trong Nhân dân lòng yêu nước, ý chí quật cường,
phát huy tài trí của người Việt Nam, quyết tâm đưa nước nhà ra khỏi nghèo nàn và
lạc hậu bằng khoa học và công nghệ” 5. Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII về định
hướng chiến lược phát triển giáo dục, đào tạo trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại
hóa và nhiệm vụ đến năm 2000 đã thể hiện rõ quan điểm của Đảng là lấy việc phát
huy nhân tố con người là yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững. Đại hội
Đảng lần thứ X, Đảng ta tiếp tục khẳng định: Chiến lược con người phải nằm ở vị trí
trung tâm của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ đẩy mạnh công
nghiệp hoá, hiện đại hoá.
Đến năm 2014, Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương khóa XI ban
hành Nghị quyết số 33-NQ/TW về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt
2

. ĐCSVN (1993), Văn kiện Hội nghị Trung ương 4 khoá VII, Nxb Sự thật, Hà Nội, tr.5.
. ĐCSVN (1991), Cương lĩnh xây dựng đất nước thời kỳ quá độ lên CNXH, Nxb Sự thật, Hà Nội, tr.12-13.
4
. ĐCSVN (1996), Văn kiện Đại hội toàn quốc lần thứ VIII, Nxb Sự thật, Hà Nội, tr.28.
5
. ĐCSVN (1996), Văn kiện Đại hội toàn quốc lần thứ VIII, Nxb Sự thật, Hà Nội, tr.107.
3

2

Cuộc thi viết tìm hiểu chuyên đề năm 2023

Nam, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước; Đảng ta tiếp tục khẳng định
những quan điểm, nhiệm vụ mà Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa VIII đã
nêu; đồng thời bổ sung, nhấn mạnh một số vấn đề mới, khẳng định mục tiêu, vai trò,
nhiệm vụ của văn hóa. Về mục tiêu chung, Đảng ta chỉ rõ: Xây dựng nền văn hóa
Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần
dân tộc, tính nhân văn, dân chủ và khoa học; làm cho văn hóa phải thực sự trở thành
nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng, bảo đảm
sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc, vì mục tiêu dân giàu, nước
mạnh, dân chủ, công bằng và văn minh. Đảng ta nhấn mạnh, văn hóa phải được đặt
ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội; làm rõ đặc trưng của nền văn hóa Việt Nam
tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc là dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học; nhấn
mạnh trọng tâm của việc xây dựng văn hóa là xây dựng con người có nhân cách, lối
sống tốt đẹp… Đồng thời, xác định một số nhiệm vụ mới là xây dựng văn hóa trong
chính trị và kinh tế; phát triển các ngành công nghiệp văn hóa và hoàn thiện thị
trường văn hóa.
Bộ Chính trị khóa XII đã ban hành Kết luận số 76-KL/TW về tiếp tục thực hiện
Nghị quyết số 33-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về xây
dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền
vững đất nước.
Đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập quốc tế, toàn cầu hóa hiện nay, Đảng ta luôn
chú trọng công tác xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam. Thể hiện trong
Văn kiện Đại hội XIII, Đảng ta xác định:“Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội,
vừa là mục tiêu, vừa là sức mạnh nội sinh, động lực quan trọng để phát triển đất
nước”. Đất nước muốn “phồn vinh, hạnh phúc” phải “phát huy tối đa nội lực, tranh
thủ ngoại lực, trong đó nguồn lực nội sinh, nhất là nguồn lực con người là quan
trọng nhất”. Trong định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2021-2030, Nghị quyết
Đại hội XIII của Đảng xác định: Phát triển con người toàn diện và xây dựng nền văn
hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc để văn hóa thực sự trở thành sức
mạnh nội sinh, động lực phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc.
Ngày 24/11/2021, tại Thủ đô Hà Nội, Bộ Chính trị, Ban Bí thư Trung ương tổ
chức Hội nghị Văn hóa toàn quốc triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII của
Đảng, đây là một sự kiện đặc biệt quan trọng, tiếp tục khẳng định, quan điểm, đường
lối nhất quán của Đảng về phát triển văn hóa, con người đáp ứng yêu cầu phát triển bền
vững đất nước trong giai đoạn mới. Tại Hội nghị, đồng chí Tổng Bí thư Nguy n Phú
Trọng đã có bài phát biểu rất quan trọng, khẳng định những thành tựu trên lĩnh vực xây
dựng và phát triển văn hóa Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng, đặc biệt là trong 35
năm đổi mới; chỉ rõ những hạn chế, khuyết điểm, nguyên nhân; chỉ đạo tập trung
thực hiện thật tốt, quyết liệt, đồng bộ 06 nhiệm vụ trọng tâm và 04 giải pháp quan
trọng để tiếp tục xây dựng, giữ gìn, chấn hưng và phát triển văn hóa, xây dựng con
người Việt Nam từ nay cho đến năm 2045.
Theo tinh thần các nghị quyết của Đảng, chúng ta phải nhận thức sâu sắc, đúng
đắn, đầy đủ vị trí, vai trò, sứ mệnh của văn hóa đối với sự nghiệp xây dựng và phát
triển đất nước. Văn hóa còn thì chế độ còn, văn hóa mất thì chế độ mất; không gì
đáng sợ bằng văn hóa lâm nguy. Phát triển nền văn hóa toàn diện, thống nhất trong
đa dạng, thấm nhuần sâu sắc tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ, khoa học; làm cho
văn hóa gắn kết chặt chẽ và thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, trở thành nền tảng
tinh thần vững chắc, sức mạnh nội sinh quan trọng của phát triển. Đạo đức Hồ Chí
Minh có sức lan tỏa vô biên, thấm sâu vào từng con người Việt Nam, tôi cũng không
3

Cuộc thi viết tìm hiểu chuyên đề năm 2023

ngoại lệ. Tư tưởng ấy đã trở thành “kim chỉ nam” cho mọi hành động, ý nghĩa lắm
thay trong sự nghiệp “trồng người” hiện nay! Một trong những điều tôi tâm đắc nhất
ở Bác là: “Nói phải đi đôi với làm, phải noi gương đạo đức”. Sức thuyết phục mạnh
mẽ trong tấm gương đạo đức của Bác Hồ là đây! Nhìn lại chặng đường trong 37 năm
đổi mới, nước ta đã đạt nhiều thành tựu trong lĩnh vực văn hóa, xây dựng con người
Việt Nam: Nhận thức về văn hóa, xã hội, con người ngày càng toàn diện, sâu sắc.
Các lĩnh vực, loại hình, sản phẩm do con người sáng tạo đa dạng và đạt thành tựu nổi
bật; nhiều di sản văn hóa truyền thống được kế thừa, bảo tồn, phát huy; văn hóa
trong chính trị, kinh tế bước đầu được coi trọng, phát huy hiệu quả; hoạt động giao
lưu, hợp tác và hội nhập quốc tế về văn hóa cũng có nhiều khởi sắc. Bên cạnh đó có
thể kể đến tình người ấm áp trong thiên tai, hoạn nạn, trong đại dịch Covid-19,... Đó
là biểu hiện thiết thực của lòng nhân ái, nhân văn cao cả, nghĩa tình đồng bào son sắt
của người Việt Nam mà khó dân tộc nào có được.
Như vậy, quan niệm của Đảng ta về văn hóa khẳng định “Văn hóa là tổng thể
những giá trị vật chất và tinh thần”, nhưng đồng thời khẳng định vai trò của văn hóa
“là nhu cầu thiết yếu của đời sống con người”, “là lĩnh vực sản xuất tinh thần, tạo
ra các giá trị, sản phẩm làm giàu đẹp cuộc sống”, “là nền tảng tinh thần của xã hội,
sức mạnh nội sinh”, “là mục tiêu, động lực phát triển bền vững đất nước”. Đồng
thời chỉ rõ vị trí của văn hóa “Văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính
trị, xã hội”.
Tuy nhiên, bên cạnh mặt tích cực đạt được, Văn hóa đôi khi chưa được các
cấp, ngành nhận thức sâu sắc và quan tâm đầy đủ. Vai trò của văn hóa trong xây
dựng con người chưa được xác định đúng tầm vẫn còn tồn tại, hạn chế như thụ động,
trì trệ, tác phong thiếu kỷ luật, lối suy nghĩ và hành động nặng về “tình” mà ít về
“lý”, “dĩ hòa vi quý”, không phù hợp với xã hội hiện đại. Một bộ phận người dân,
cán bộ, đảng viên còn trì trệ, thụ động, chưa bứt phá; phai nhạt lý tưởng, suy thoái tư
tưởng chính trị, đạo đức,…; Lợi dụng văn hóa để mê tín dị đoan, lợi dụng các hoạt
động tôn giáo, tín ngưỡng để chống phá Đảng, Nhà nước,…
Nguyên nhân của tình trạng này, Đại hội Đảng lần thứ XIII cũng chỉ ra, đó là:
Văn hóa chưa được quan tâm tương xứng với kinh tế và chính trị, chưa thật sự trở
thành nguồn lực, động lực nội sinh của sự phát triển bền vững đất nước. Vai trò của
văn hóa trong xây dựng con người chưa được xác định đúng tầm, còn có chiều
hướng coi trọng chức năng giải trí đơn thuần. Môi trường văn hóa, xã hội tiếp tục bị
ô nhi m bởi các tệ nạn xã hội, tham nhũng, tiêu cực. Công tác lãnh đạo, chỉ đạo,
quản lý văn hóa còn nhiều lúng túng, chậm tr trong việc thể chế hóa quan điểm,
chủ trương của Đảng về văn hóa...
Với những thành tựu đạt được và bất cập, hạn chế còn tồn tại, Đảng ta đưa ra
5 quan điểm về văn hóa, xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ mới như sau:
Một là, văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, mục tiêu, động lực phát triển
bền vững đất nước; văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã
hội. Đây là lần đầu tiên trong văn kiện Đại hội Đảng đề cập một cách toàn diện, sâu
sắc đến lĩnh vực này. Đảng đã nhấn mạnh vấn đề văn hóa, văn hóa có ảnh hưởng sâu
sắc đến tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội.
Hai là, xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc,
thống nhất trong đa dạng của cộng đồng các dân tộc Việt Nam với các đặc trưng
dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học. Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội,
việc giữ gìn “bản sắc văn hóa dân tộc” gắn với hội nhập quốc tế là vô cùng quan
trọng. Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội. Muôn việc thành công hay thất bại
4

Cuộc thi viết tìm hiểu chuyên đề năm 2023

của cá nhân, tổ chức, cộng đồng, đất nước đều do có văn hóa hay tha hóa về văn
hóa. Tập trung xây dựng văn hóa chính trị và các lĩnh vực văn hóa khác như văn hóa
bổn phận, văn hóa công bộc, văn hóa ứng xử, văn hóa phê bình... Nhận thức và giải
quyết đúng đắn mối quan hệ giữa văn hóa với kinh tế, chính trị, xã hội.
Ba là, phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người và xây dựng
con người để phát triển văn hóa. Dân tộc ta tự hào với hơn bốn nghìn năm văn hiến,
được bồi đắp bởi trí tuệ, tinh thần, nhân cách, lối sống con người Việt Nam. Việc xây
dựng con người đứng vững trước khó khăn, thách thức, đáp ứng yêu cầu phát triển
bền vững đất nước là vấn đề hệ trọng của nền văn hóa Việt.
Bốn là, xây dựng đồng bộ môi trường văn hóa, chú trọng vai trò của gia đình,
cộng đồng; phát triển hài hòa giữa kinh tế và văn hóa; chú ý yếu tố văn hóa và con
người trong phát triển kinh tế. Văn hóa và kinh tế có mối quan hệ biện chứng, hài
hòa. Phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa phải tiến hành
song song với xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và xây dựng
con người.Về xây dựng môi trường văn hóa, Đảng nhấn mạnh đến xây dựng môi
trường văn hóa lành mạnh, đồng bộ trước tác động phức tạp của cơ chế thị trường,
toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế. Để xây dựng, phát triển con người, bên cạnh khẳng
định, tôn vinh cái đúng, cái tốt đẹp, tích cực, cao thượng; nhân rộng các giá trị cao
đẹp, nhân văn, Đảng ta nhấn mạnh việc kết hợp giữa xây và chống. “Đấu tranh phê
phán, đẩy lùi cái xấu, cái ác, thấp hèn, lạc hậu; chống các quan điểm, hành vi sai trái,
tiêu cực ảnh hưởng xấu đến xây dựng nền văn hóa, làm tha hóa con người. Có giải
pháp ngăn chặn và đẩy lùi sự xuống cấp về đạo đức xã hội, khắc phục những mặt hạn
chế của con người Việt Nam”. Như vậy, xây dựng, phát triển Văn hóa, Con người có
vai trò vô cùng quan trọng đối với mục tiêu phát triển và tiến bộ xã hội vì nó góp
phần kiến tạo nền tảng tinh thần cho đất nước; tạo động lực, nguồn lực nội sinh cho
sự phát triển bền vững đất nước và khẳng định tính ưu việt của chế độ xã hội chủ
nghĩa. Phát triển nền văn hóa toàn diện, thống nhất trong đa dạng, thấm nhuần sâu
sắc tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ, khoa học; làm cho văn hóa gắn kết chặt chẽ
và thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, sức
mạnh nội sinh quan trọng của phát triển.
Năm là, xây dựng và phát triển văn hóa là sự nghiệp của toàn dân do Đảng
lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân là chủ thể sáng tạo, đội ngũ trí thức giữ vai
trò quan trọng. Ý chí, khát vọng của Nhân dân luôn là điều kiện căn cốt, động lực
chính yếu để thực hiện thắng lợi mục tiêu của mỗi quốc gia, dân tộc. Phát huy và
trọng dụng nhân tố con người với tư cách là trung tâm của chiến lược phát triển,
đồng thời là chủ thể phát triển. Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo.
Trọng dụng trí thức, nhân tài. Thực hiện chính sách xã hội đúng đắn, công bằng vì
con người, tạo động lực mạnh mẽ phát huy mọi năng lực sáng tạo của nhân dân trong
sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Trong những năm qua, xác định rõ vai trò, tầm quan trọng của công tác xây
dựng và phát triển Văn hóa, Con người Ninh Thuận, Tỉnh ủy đã quan tâm đến việc
xây dựng Văn hoá, Con người Ninh Thuận đáp ứng yêu cầu phát triển; từ đó lãnh
đạo, chỉ đạo sâu sát, triển khai thực hiện kịp thời, khá toàn diện. Thể hiện qua Nghị
quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIII, nhiệm kỳ 2015-2020 xác định: “Xây dựng và
phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững, văn hóa
thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội. Trọng tâm là xây dựng nền
văn hóa phát triển toàn diện và có nét đặc sắc riêng, tạo điều kiện phát huy sức sáng
tạo, trí tuệ con người Ninh Thuận. Thực hiện Chiến lược phát triển gia đình no ấm, tiến
5

Cuộc thi viết tìm hiểu chuyên đề năm 2023

bộ, hạnh phúc, văn minh. Bảo tồn và phát triển các giá trị di sản văn hóa, các loại hình
nghệ thuật truyền thống, dân gian, thuần phong, mỹ tục tốt đẹp trong Nhân dân”6. Và
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIV, nhiệm kỳ 2020-2025 tiếp tục xác định
mục tiêu: “Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá các dân tộc; nâng cao đời sống
vật chất và tinh thần của Nhân dân” 7. Nhiệm vụ trọng tâm bảo tồn và phát huy giá
trị văn hoá, nâng chất lượng hoạt động văn học, nghệ thuật: “Gắn kết chặt chẽ, hài
hòa giữa phát triển kinh tế với phát triển văn hóa và thực hiện tiến bộ, công bằng xã
hội. Tăng cường giáo dục lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm xã hội, ý thức chấp
hành pháp luật cho người dân, nhất là thanh, thiếu niên. Xây dựng con người Ninh
Thuận phát triển toàn diện, có đạo đức, nhân cách và lối sống đẹp; phát huy ý chí,
khát vọng phát triển trong thời kỳ mới. Giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa lịch
sử, truyền thống, các nhân tố tích cực trong văn hóa tôn giáo, tín ngưỡng, nhất là
văn hoá Raglai, Chăm; phê phán và ngăn chặn các biểu hiện tiêu cực, mê tín, dị
đoan” 8.
Ủy ban nhân dân tỉnh đã triển khai Kế hoạch 7116/KH-UBND về thực hiện
chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2030 trên địa bàn tỉnh, với mục tiêu: Cùng cả
nước xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam toàn diện, phù hợp với xu
thế thời đại, yêu cầu của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và những tác động
to lớn của thiên tai, dịch bệnh, khủng hoảng… Xây dựng môi trường văn hóa lành
mạnh trong các lĩnh vực đời sống xã hội. Không ngừng nâng cao đời sống tinh thần
cho Nhân dân, từng bước thu hẹp khoảng cách về hưởng thụ văn hóa giữa thành thị
và nông thôn. Có cơ chế đột phá để thu hút, trọng dụng nhân tài, huy động nguồn lực
để phát triển văn hóa, con người. Đồng thời, triển khai kế hoạch thực hiện Chiến
lược văn hóa đối ngoại của Việt Nam trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận giai đoạn 20212025 và định hướng đến năm 2030; kế hoạch thực hiện Chiến lược ngoại giao văn
hóa đến năm 2030 trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận. Qua đó, nhằm quảng bá giá trị văn
hóa, truyền thống lịch sử văn hóa của vùng đất, con người Ninh Thuận đến với bạn
bè trong nước và quốc tế; bảo tồn, giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc
của đồng bào các dân tộc trong tỉnh; tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, làm phong
phú và sâu sắc thêm những giá trị văn hóa truyền thống của Ninh Thuận; thúc đẩy
thương mại, du lịch, phát triển công nghiệp văn hóa… góp phần phát triển kinh tế xã hội của tỉnh. Song song đó, công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di tích Văn
hóa, lịch sử ngày càng được quan tâm, nhất là việc huy động nguồn lực tham gia của
xã hội. Đến nay, toàn tỉnh có 239 di tích được kiểm kê, 67 di sản Văn hóa đã được
lập hồ sơ xếp hạng ở các cấp, trong đó, có 2 di tích quốc gia đặc biệt, 13 di sản cấp
quốc gia, 6 di sản Văn hóa phi vật thể được đưa vào Danh mục Di sản Văn hóa phi
vật thể quốc gia. Ngoài ra, năm 2013, Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ được
UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Năm
2022, hồ sơ “Nghệ thuật làm gốm của người Chăm” chính thức được UNESCO công
nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp… Các đơn vị, địa
phương trong tỉnh đã triển khai thực hiện có hiệu quả công tác bảo tồn, phát triển
Văn hóa các dân tộc thiểu số tỉnh góp phần bảo tồn một số Văn hóa dân tộc thiểu số
trên địa bàn tỉnh có nguy cơ mai một.

6

. Văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIII, nhiệm kỳ 2015-2020, tr 134.
. Văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIV, nhiệm kỳ 2020-2025, tr 57.
8
. Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ XIV, nhiệm kỳ 2020-2025, tr.73.
7

6

Cuộc thi viết tìm hiểu chuyên đề năm 2023

Nghệ thuật làm gốm của người Chăm. - Ảnh: Sưu tầm

Hồ Chí Minh đã dạy: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm
năm thì phải trồng người” 9. Để xây dựng Văn hoá, Con người Ninh Thuận đáp ứng
yêu cầu phát triển trong thời gian tới, bản thân là Bí thư chi bộ, Phó hiệu trưởng, tôi
nhận thấy cần phải làm thường xuyên và làm ngay những việc như sau:
Thứ nhất, về phía nhà trường:
Một là, Phát huy vai trò lãnh đạo, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao
nhận thức cho cán bộ, đảng viên, giáo viên, công nhân viên của nhà trường về xây
dựng Văn hóa và Con người Ninh Thuận phát triển toàn diện, đáp ứng yêu cầu phát
triển toàn diện quê hương, đất nước; Chỉ đạo và triển khai thực hiện hiệu quả, thiết
thực, tạo sự chuyển biến tích cực và làm lan tỏa ý nghĩa, giá trị cao đẹp của việc học
tập và làm theo Bác, tạo sự đoàn kết, thống nhất trong Đảng, sự đồng thuận trong xã
hội. Cụ thể: Thông qua sinh hoạt định kì cơ quan, họp Chi bộ: Tăng cường nghiên
cứu, phổ biến, tuyên truyền và triển khai thực hiện nghiêm túc, hiệu quả các quan
điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp đề ra trong Nghị quyết Đại hội toàn quốc lần thứ
XIII của Đảng; chỉ đạo của Tổng Bí thư Nguy n Phú Trọng tại Hội nghị văn hóa
toàn quốc ngày 24/11/2021. Tiếp tục triển khai thực hiện có hiệu quả Nghị quyết
Trung ương 9 (khóa XI) về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp
ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước, Kết luận số 76-KL/TW, ngày 04/6/2020
của Bộ Chính trị; Chương trình hành động số 282-CTHĐ/TU của Ban Thường vụ
Tỉnh ủy về thực hiện Nghị quyết 33-NQ/TW; Chỉ thị số 34-CT/TU của Ban Thường
vụ Tỉnh ủy về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng về xây dựng và phát triển văn hoá,
con người Ninh Thuận đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững; Kế hoạch 7116/KHUBND của Ủy ban nhân dân tỉnh triển khai thực hiện Chiến lược phát triển văn hóa
đến năm 2030 trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận. Trong đó, xác định rõ việc xây dựng và
phát triển văn hoá, con người Ninh Thuận là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên.
Hai là, Xây dựng Con người Ninh Thuận: Tập trung xây dựng con người Ninh
Thuận từng bước hoàn thiện về đức - trí - thể - mỹ từ khi còn ngồi trên ghế nhà
trường THCS thông qua các tiết Sinh hoạt dưới cờ, Sinh hoạt lớp, lồng ghép vào
giảng dạy các môn học chính khóa như Giáo dục địa phương, Lịch sử - Địa lý, Ngữ
Văn, Mỹ thuật,..., các giờ Sinh hoạt ngoại khóa, lồng ghép tuyên truyền về vị trí, vai
trò của Văn hóa, Con người trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, xây dựng
Văn hóa và Con người Ninh Thuận phát triển toàn diện, với những đặc trưng riêng,
thực sự trở thành nguồn lực quan trọng để thực hiện mục tiêu xây dựng tỉnh Ninh
Thuận phát triển bền vững. Xây dựng kế hoạch và tổ chức tốt các hoạt động trải
nghiệm - hướng nghiệp trong nhà trường, đáp ứng yêu cầu của chương trình GDPT
2018 như: Tham quan học tập làng nghề Ninh Thuận (Làng gốm Bàu Trúc, dệt Thổ
cẩm Mỹ Nghiệp) cho học sinh khối 6 và 7; Tìm hiểu Di tích Tháp Chăm với chương
9

. Hồ Chí Minh toàn tập, Sđd, t.11, tr.528

7

Cuộc thi viết tìm hiểu chuyên đề năm 2023

trình “Ninh Thuận mến yêu” cho học sinh khối 8; Trải nghiệm “Một ngày làm Nông
dân” cho học sinh khối 9. Qua đó, giúp học sinh hiểu sâu hơn về Văn hóa và Con
người Ninh Thuận, bồi dưỡng cho các em lòng yêu quê hương, ý chí vươn lên, tích
cực học tập, rèn luyện phẩm chất đạo đức, tạo dấu ấn trong lòng các em về bản sắc
đặc trưng của Văn hóa, Con người Ninh Thuận. Xây dựng cảnh quan, môi trường
xanh - sạch - đẹp, hình thành nét văn hóa riêng và “thương hiệu” Trường THCS Trần
Quốc Toản. Xây dựng và phát triển Văn hóa đọc, đưa phong trào đọc sách trở thành
thói quen, phát triển kỹ năng đọc, kỹ năng tiếp cận và xử lý thông tin trở thành nét
đẹp văn hóa trong thiếu nhi qua “Hội thi kể chuyện theo sách”, “ Đại sứ văn hóa
đọc”; thường xuyên tổ chức và tham gia tích cực các phong trào TDTT, văn nghệ ....

Đại sứ Văn hóa đọc

Kể chuyện theo sách

Tham gia giải bơi cấp huyện hè 2023

Ba là, Xây dựng văn hóa trong lãnh đạo, quản lý; phát huy vai trò nêu gương
của cán bộ, đảng viên, người đứng đầu theo tư tưởng, đạo đức, phong cách văn
hóa của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Xây dựng môi trường văn hóa, phát huy vai trò tiên
phong của đội ngũ trí thức. Xây dựng các quy tắc ứng xử văn minh trong cơ quan,
trong cộng đồng, nhất là trong không gian mạng. xây dựng văn hóa công sở tại
trường học; chấn chỉnh phong cách, lề lối làm việc của cán bộ, công chức, viên chức,
tạo niềm tin và lan tỏa mạnh mẽ trong Nhân dân. Cụ thể: Thực hiện “Dân chủ, kỷ
cương, tình thương, trách nhiệm - Mỗi thầy cô giáo là một tấm gương tự học và sáng
tạo”, chăm lo xây dựng văn hóa trong Đảng, trong nhà trường và các đoàn thể; xem
đây là nhân tố quan trọng để xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững
mạnh. Trọng tâm là xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức có
phẩm chất đạo đức, tận tụy, hết lòng “vì học sinh thân yêu” ; có ý thức thượng tôn
pháp luật, dân chủ đi đôi với kỷ luật, kỷ cương; Đẩy mạnh việc học tập và làm theo tư
tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh gắn với triển khai thực hiện có hiệu quả
công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Quán triệt và triển khai thực hiện nghiêm túc,
hiệu quả Quy định số 25-QĐ/TU, ngày 04/11/2022 của Ban Thường vụ Tỉnh uỷ về
chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và cán bộ,
chiến sỹ lực lượng vũ trang trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận trong tình hình mới.
Đấu tranh đẩy lùi cái xấu, cái ác, sự lạc hậu ảnh hưởng tiêu cực đến thuần
phong mỹ tục của người Ninh Thuận; gắn giáo dục thể chất với giáo dục tri thức, đạo
đức, kỹ năng sống, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Tuyên truyền, thực
hiện có hiệu quả chủ trương chuyển đổi số của tỉnh; Vận động cán bộ, đảng viên,
giáo viên, nhân viên thực hiện nghiêm Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội. Trước
yêu cầu đổi mới trong giáo dục hiện nay, đòi hỏi công tác xây dựng Văn hóa nhà
trường cần được quan tâm đúng mức, tập trung: Xây dựng bầu không khí dân chủ,
8

Cuộc thi viết tìm hiểu chuyên đề năm 2023

lành mạnh trong nhà trường; Xây dựng văn hóa quản lý chuyên nghiệp và chuẩn
mực trong nhà trường; Xây dựng văn hóa giảng dạy tích cực của giáo viên trong nhà
trường; Xây dựng văn hóa học tập tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh; Xây
dựng văn hóa ứng xử lành mạnh và chuẩn mực trong nhà trường; Xây dựng cảnh
quan và môi trường sư phạm hiện đại và an toàn trong nhà trường; Xây dựng các
giá trị văn hóa cốt lõi trong của nhà trường: Xây dựng các giá trị văn hóa trong nhà
trường chính là việc xác định hệ thống giá trị văn hóa của nhà trường, giá trị cốt lõi
của một nhà trường tạo ra bản sắc riêng của nhà trường. Xây dựng Văn hóa Nhà
trường hướng đến tạo dựng uy tín, tạo lập niềm tin và khẳng định thương hiệu của
nhà trường. Một môi trường văn hóa mạnh sẽ hội tụ được cái tốt, cái đẹp cho xã hội.
Xây dựng tốt văn hóa học đường sẽ giúp cho Nhà trường thực sự trở thành một trung
tâm văn hóa giáo dục, là nơi hội tụ sức mạnh của trí tuệ và lòng nhân ái trong xã hội,
góp phần quan trọng tạo nên sản phẩm giáo dục toàn diện. Một nhà trường tốt có
chuẩn chất lượng cao, có kỳ vọng cao đối với học sinh, có môi trường giảng dạy và
học tập tốt, hay nói cách khác là có văn hóa nhà trường tốt. Việc xây dựng văn hóa
nhà trường tích cực là vô cùng cần thiết trong bối cảnh hiện nay vì: Một nhà trường
có văn hóa mạnh, văn hóa tích cực sẽ nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường.
Việc xây dựng văn hóa nhà trường là vô cùng cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Nó
đòi hỏi sự vào cuộc của các cấp quản lý và đặc biệt là sự chủ động, quyết tâm và cầu
thị của các nhà ...